Ik heb een boek geschreven. Fijn voor jou, zul je denken. En ja, ik moet toegeven: het boek is geschreven omdat ik sterk de behoefte voelde om mijn blik op de wereld aan het papier toe te vertrouwen. Natuurlijk is het boek voor een doelgroep geschreven, maar of die doelgroep het boek gaat kopen en dan ook nog gaat lezen, is twijfelachtig. Dat is het paradoxale aan dit boek: de mensen die inspiratie zouden kunnen putten uit wat ik heb opgepend, zijn niet geïnteresseerd. De aanleiding om het boek te schrijven, is mijn analyse van onze samenleving. Heel kort door de bocht gezegd, klopt er niets meer van. We lijken wel gek geworden.
Drie werelden
Gemakshalve heb ik de (voornamelijk Westerse) wereld in drieën gedeeld: de gewone wereld waarin globaal gesproken iedereen leeft, de wereld van het geld en de wereld van de politiek. In de gewone wereld heerst de angst. De wereld van het geld draait om geld (en niet over de functie van geld) en de wereld van de politiek draait om macht. Is dat iets nieuws? Welnee, in grote lijnen is dat altijd zo geweest. Er is wel een fenomeen gaande dat typerend is voor beschavingen op de top van hun bestaan en dat is dat deze drie werelden feitelijk niets meer hebben dat hen verbindt.
De wereld van het geld
De wereld van het geld licht ik niet nadrukkelijk toe, komt in een volgende blog. Het belangrijkste dat ik waarneem is dat geld niet langer de smeerolie is in een samenleving of economie. Ons geld (want ja, linksom of rechtsom is alle geld van de burgers als je gelooft in democratie) valt niet langer onder onze beschikkingsmacht. Ons geld is toegeëigend door de financiële sector en zie er maar eens aan te komen. De beschikkingsmacht over geld of over geldstromen bepaalt of je wel of niet mag “meedoen” in de samenleving. Sluit een bedrijf voor 3 maanden af van het geldverkeer en je kunt de tent sluiten, ongeacht of je bulkt van het geld. Zover is het gekomen met de macht van de financiële wereld met nota bene ONS geld. Als je geïnteresseerd bent in waartoe zoiets leidt, lees dan het boek Worst Bank Scenario van Hester Bais en Wink Sabée. Dit boek beschrijft de omvangrijke bankfraude in Nederland, maar ik kan je verzekeren: dit is slechts een voorbeeld.
De wereld van de politiek
De politiek biedt de samenleving geen perspectief en bestuurt niet. Het is logisch dat je niet kunt sturen als je niet weet waar je heen wilt, maar het wordt kwalijk als je ook niet meer op de winkel wilt letten, puur uit verregaande desinteresse en onkunde om iets voor-elkaar-te-maken. Het gevolg daarvan is, dat er eindeloos veel initiatieven ontstaan in dit vacuüm. Dit betreffen voornamelijk individuele initiatieven en deze kennen ook hun eigen regels, normen en waarden. Helaas is de buurman niet op de hoogte van deze regels, normen en waarden en houdt er zijn eigen regels, normen en waarden op na, waarvan zijn buurman weer niet op de hoogte is. Zie hier het ontstaan van extreem individualisme, inclusief een rijke voedingsbodem voor conflicten.
Samen leven in chaos
Het resultaat is een samenleving waarin men noodgedwongen samen leeft, maar niet samenleeft. En als je de samenleving zou tekenen als een bol en de individuele initiatieven als bewegende bolletjes binnen die bol, vliegen al die kleine bolletjes alle kanten op en vinden er op grote schaal botsingen tussen de bolletjes plaats, met enorm energieverlies tot gevolg. Dat noemen we chaos.
Overvloed en angst
Onze welvaart heeft geresulteerd in overvloed. Iedereen wil daarvan zijn deel en omdat we graag de het gras van de buren groener willen zien, zijn we al snel van mening dat er sprake is van oneerlijkheid. Weleens boodschappen gedaan een dag voor Kerstmis? Een aanrader als je niets wilt kopen en alleen maar je medemens gade wilt slaan. Er wordt gevochten om een ui! Spreekt dit niet tot de verbeelding? Haal dan nog even je herinnering aan de pleerollengekte bij het uitbreken van de COVID-pandemie naar boven. Inmiddels hebben we zoveel, dat we meer te verliezen hebben dan te winnen en niet (teveel) willen verliezen uit zich in angst.
Vluchten of vechten?
Trek een parallel met de natuur: als je geconfronteerd wordt met een van je angsten, zijn er grofweg twee reacties: vluchten of vechten. Als je gaat vechten loop je schade op, 100% zekerheid. De uitkomst van het gevecht bepaalt ook opnieuw de grens, die (in ieder geval op dat moment) door beide partijen wordt gerespecteerd. Kies je ervoor te vluchten, kies je ervoor de schade te minimaliseren. De Westerse wereld is gewend geraakt aan vluchten en omdat het probleem niet is opgelost, moet je morgen weer vluchten. De angst waarvoor je vlucht, wordt na iedere keer vluchten groter. Je zult een keer moeten vechten en dat moet voordat je met je rug tegen de muur staat. Een vlucht is uitsluitend toegestaan als voorbereiding op een gevecht.
Angst en zwakte
Angst en zwakte zijn inmiddels de gemene delers geworden. Niet alleen individueel, maar ook collectief. Dat is niet verwonderlijk, want als een samenleving niet bestuurd kan worden vanuit een perspectief (een weg naar een stip op de horizon) en vanuit kunde, bestuur je een samenleving door het creëren van een gemeenschappelijke vijand. Een beproefd recept in de afgelopen millennia van iedereen die graag aan de macht wilde blijven.
De enige gerechtvaardigde angst
Eigenlijk hoef ik de voorbeelden niet te noemen, maar ik doe het vanwege de wijze waarop we angsten stimuleren, dan wel ermee omgaan: de klimaatverandering, de oorlog in de Oekraïne, dreigende pandemieën, zoals COVID-19. In tegenstelling tot de klimaatverandering en dreigende pandemieën (licht ik in volgende blogs met plezier toe), is de Oekraïnecrisis een reële bedreiging van onze samenleving, zo niet de mensheid. Vanuit mijn gezichtspunt is hoe we met deze crisis omgaan exemplarisch voor de verdeeldheid en het feitelijk failliet van het Westen.
Voor zover mijn informatie strekt (en dat is uitermate beperkt, dus raadpleeg meer bronnen), waren diverse inlichtingendiensten meer dan een jaar van tevoren op de hoogte van de op handen zijnde invasie van Russische troepen in Oekraïne. Sterker, voordat de invasie plaatsvond, is er stevig getraind door de Oekraïense strijdkrachten en bereidde de bevolking van Kiev zich voor op een stadsguerrilla-oorlog. De dreiging was duidelijk en ik had op mijn zolderkamertje de zaak eens bekeken en bedacht dat Poetin niet zo gek zou zijn om Oekraïne binnen te vallen (waarmee je direct een beeld krijgt van de kwaliteit van mijn analyses).
De diplomatie van een leeuw met een kunstgebitje
Anders dan bijvoorbeeld tijdens de Cubacrisis, maar gelijk aan de annexatie van Oostenrijk en Sudetenland door Nazi-Duitsland, heeft het Westen geen wezenlijk standpunt ingenomen. Er is behoorlijk intensief onderhandeld en diplomatie bedreven, maar zonder consequenties te willen verbinden aan onze standpunten, in tegenstelling tot Poetin. Uit angst. Het zal nooit worden toegegeven, maar door te handelen zoals we nu doen, heeft het Westen stilzwijgend, doch bewust het lot van Oekraïne bezegeld. (Onze houding, de gevolgen hiervan en onze onvermijdelijke verplichtingen zoals ik deze zie, volgen in een volgende blog.)
Poetin wist dat het Westen geen vuist zou maken. Dat had hij al uitgevonden toen hij Georgië en de Krim straffeloos kon annexeren. Hij kent ons beter dan wij onszelf kennen. Oekraïne kan de Russische druk niet weerstaan. Dat heeft gewoon te maken met aantallen. Rusland heeft nog nooit uitgeblonken in strategische hoogstandjes en superieure wapens en tactieken. Dat blijkt uit de vele tactische en operationele blunders die al vele onnodige slachtoffers hebben gemaakt in Oekraïne. Oorlog is voor Rusland altijd een “numbers game” geweest. De Russische modder bestaat voor de helft uit bloed.
We zijn toch niet gek geworden?
Het ontbreekt ons aan algemeen aanvaarde normen en waarden en de wil om deze normen en waarden uit te dragen en te beschermen. In de financiële wereld is het woord “amoreel” veel gebruikt jargon. Amoreel betekent zoveel als “we weten dat het eigenlijk heel fout is wat we doen, maar omdat het niet verboden is, mag het”. Angst, amoreel gedrag en zwakte, dat is de norm geworden. Als ik een beeld van onze samenleving zou kunnen schetsen aan mijn opa en vader, zouden deze uitroepen: “we zijn toch niet gek geworden?”
Veel aangehaald voorbeeldje:
De kosten voor de renovatie van het binnenhof. Oh, dat gaat over 2 miljard. Dat betekent dus dat een stevig MKB-aannemingsbedrijf met een jaaromzet van € 100 miljoen (en daarvan zijn er niet zoveel, kan ik je verklappen), zo’n 15 jaar aan het werk kan (inflatie beetje meegerekend). Ik kan me geen voorstelling maken bij een dergelijk bedrag voor een kantoorgebouw. We zijn toch niet gek geworden? Is er nu werkelijk niemand die hier een stokje voor steekt? Wie gaat het “gezond boerenverstand” in ere herstellen en handhaven, inclusief een duidelijk moreel kompas? Zijn we inmiddels zo ver gekomen, dat repareren van onze samenleving, net als van een gebouw duurder is dan nieuwbouw? En ik mag toch hopen dat we niet weer moeten vechten waarvoor al zovelen hun leven hebben geofferd?
