Nederland verzekeringsland

Op dit moment voer ik een opdracht uit voor een aantal relatief kleine verzekeringsmaatschappijen. Het is leuk! Het brengt me terug naar de oorsprong van verzekeren: het delen van de risico’s, waardoor we met elkaar zorgen voor iemand die ongewild slachtoffer wordt van enig onheil. En dat “met elkaar en voor elkaar” is een principe waar ik blij van word.

Ik vind Nederland een typisch verzekeringsland. Dat komt door mijn te eenzijdige blik. Ik ben met teveelmensen in aanraking geweest die ieder risico (in ieder geval financieel) wilden uitsluiten. Ik verweet ze dan een verzekering tegen dooi te willen afsluiten voor wanneer ze midden in de winter een ijsje gingen kopen. En het grappige is: je kunt je bijna overal tegen verzekeren. In Australië bijvoorbeeld, is men veel meer van: je doet iets, je weet welke risico’s je daarmee op je nek haalt en vooruit met de kangoeroe.

Klein stukje geschiedenis

Het “verzekeren” van zaken is gebaseerd op risicodeling. Een paar millennia voor onze jaartelling gebeurde dat al met betrekking tot het transport van handelsgoederen.

In de middeleeuwen betaalden de welvarende stadsstaten Venetië en Genua een premie voor het dekken van de financiële gevolgen van het verlies van een schip (met handelswaar, uiteraard). In 1347 werd de eerst bekende verzekeringspolis in Genua geregistreerd.

Verzekeren werd pas echt een dingetje na de grote brand van Londen in 1666. Edward Lloyd startte een koffiehuis dat uitgroeide tot Lloyd’s of London, nog steeds een van de bekendste verzekeringsmaatschappijen ter wereld.

Verzekeren in Nederland

De eerste verzekeringen waren er om de financiële gevolgen van brand en het verlies van handelswaar te beperken. In de 17e eeuw was dat ook waar men zich in Nederland voor het eerst mee bezighield (“onze” handel uit overzeese gebieden).

In de 18e eeuw breidden de verzekeringsactiviteiten zich uit met brandverzekeringen en levensverzekeringen. Dit gebeurde veelal in coöperatieve vormen (zogenaamde “Onderlinge waarborgmaatschappijen”). Gewoon alle leden moeten een centje bijdragen om een lid in nood een helpende hand te kunnen toesteken.

In 1807 wordt Nationale Nederlanden opgericht (en laat ik het daar maar even bij laten).

Risico en angst

“Gecalculeerde” risico’s nemen past bij mij. De meeste risico’s zijn prima te overzien en horen er gewoon bij. Bovendien heb ik een chronisch gebrek aan angst, dus maken allerlei verhalen over wat je allemaal kan overkomen geen enkele indruk op mij.

Wanneer moet je verzekeren (naar mijn mening)?

Voor mij is verzekeren een verplichting wanneer de gevolgen van een (mogelijke) calamiteit die samenhangt met jouw handelen voor anderen zo groot kunnen zijn, dat je de financiële impact niet kunt dragen. Als je je daarvoor niet verzekert, trek je naar mijn mening een wissel op ander, zonder dat deze ander zich daarvan bewust is. En dat past niet bij mijn moraliteit. Ik ben derhalve een voorstander van bijvoorbeeld een verplichte aansprakelijkheidsverzekering.

Ik ben ook een voorstander van een verplichte ziektekostenverzekering. Dan gaat het meestal om een schade die ontstaat buiten jouw invloedsfeer en die, zeker over verloop der jaren een grote omvang kan aannemen. Uiteindelijk moet een samenleving niet willen dat iemand noodzakelijke zorg wordt ontzegd vanwege financiële omstandigheden.

Misbruik van verzekeringen

Wanneer je een collectieve voorziening creëert, zijn er altijd mensen die misbruik maken van die voorziening. Dat is een gegeven, dat moeten we via de rechter aanpakken (moeten we dat natuurlijk wel consequent doen, natuurlijk) en dus laat ik misbruik verder buiten beschouwing.

Het winstoogmerk van verzekeringsmaatschappijen

Daar waar de “Onderlingen” veelal geen winstoogmerk hadden/hebben, hebben we vandaag de dag voornamelijk te maken met commerciële verzekeringsmaatschappijen. En daarmee hebben we het principe van “voor elkaar, door elkaar” de nek omgedraaid.

Verzekeren is in de basis een juridische aangelegenheid geworden en een rendementsvraagstuk voor de aandeelhouders. Denk je ooit een verzekering te hebben afgesloten voor een calamiteit die zich hopelijk nooit voordoet, blijkt decennia van opeenvolgende prolongaties later een bepaald risico niet langer verzekerd te zijn.

Natuurlijk is dat een keer in de “gewijzigde voorwaarden” gecommuniceerd, maar wie gaat deze (juridische) documenten nou checken? Dan overkomt je iets waarvoor je verzekerd denkt te zijn, maar nee hoor, een paar jaar geleden blijkt dat risico (of hoe de verzekeringsmaatschappij daar naar kijkt, want dat is vaak ook behoorlijk subjectief) te zijn uitgesloten. Je premie is overigens alleen maar gestegen, terwijl het risico van de verzekeraar is afgenomen. Begin maar geen rechtszaak, want er staat een bataljon juristen klaar om jou uit te putten, fysiek en financieel.

De Verenigde Staten van Amerika

De aanleiding om dit artikel te schrijven is een bericht in het Financieele Dagblad van vandaag (10 januari 2025). De branden in Californië hebben duizenden woningen verwoest. Veel van deze woningen blijken niet (meer) verzekerd tegen brand. De verzekeringsmaatschappijen vonden dat het risico op brand in die specifieke regio te groot was om te kunnen verzekeren.

Er is iets van te begrijpen. Natuurbranden komen in die regio vaak voor. Ik ken de situatie niet, maar als ik de mens zo inschat, vinden ze het prachtig om een huis te (laten) bouwen in een bosrijke omgeving. Het risico op een natuurbrand nemen ze voor lief (die brand vindt namelijk plaats bij de buren, maar niet bij hen). Ik vind dan ook dat je een gecalculeerd risico neemt en dat je zelf moet instaan voor de gevolgen.

Ik kan me dus voorstellen dat een verzekeringsmaatschappij zich op het standpunt stelt: als je dáár wilt gaan wonen, willen wij jouw woning niet verzekeren tegen brand, want branden op die plek zijn al eeuwen een bijna jaarlijks voorkomend verschijnsel. Helemaal mee eens dat je daarvoor een Inuit met een iglo in Alaska niet laat meebetalen.

Dat gaat echter niet voor allemaal op. Veel mensen hadden hun huis verzekerd tegen brand. Omdat ze in een risicogebied woonden, betaalden ze (en sommigen betalen dat nog steeds) torenhoge verzekeringspremies. Dus stel: je bent al dertig jaar de dans met de natuurbranden ontsprongen en je hebt al die jaren hele hoge verzekeringspremies betaald, word je nu uit de verzekering gegooid en bestaat er geen kans dat je nog ergens een verzekering tegen brand kunt afsluiten. En je betaalde premie krijg je niet terug, vanzelfsprekend.

De moord op Brian Thompson

Vooropgesteld: ik keur iedere aanslag op iemands leven af. Hoewel ik soms ook denk: opgeruimd staat netjes, ben ik tegenstander van de doodstraf en dus ook op levensberoving in elke andere vorm.

Toch is het niet écht vreemd dat er een keer iets als deze moord zou gebeuren. Het zorgsysteem in de Verenigde Staten is niet vergelijkbaar met het Nederlandse. Het merendeel van de werkende mensen is verzekerd via de werkgever (bijna 60%), maar niet-werkenden en de overige 40% van de werkenden niet. Als deze mensen zich willen verzekeren tegen ziektekosten, is dat op vrijwillige, particuliere basis. En, afgemeten aan het inkomen, de premies van deze verzekeringen zijn hoog.

Hoe rot jij er ook fysiek aan toe bent, met de verzekeringsmaatschappijen gaat het financieel fantastisch. Niet in de laatste plaats omdat er een beleid wordt gevoerd dat door de verzekerden wordt aangeduid met “delay, deny, defend”. Oftewel: claims rekken, dan afwijzen en in geval van protest een rechtszaak starten om het protest te ontmoedigen.

Wel de lusten, niet de lasten

Het komt erop neer dat er wel premies betaald moeten worden (en wel direct, een jaar vooruit en anders ben je automatisch niet verzekerd), maar dat je moet vechten voor een uitkering bij schade. Hierbij moet ik vermelden dat ik ook situaties heb meegemaakt dat een verzekeringsmaatschappij zich keurig heeft gedragen en vrij spoedig tot schade-uitkering is overgegaan.

Maar ik heb ook meegemaakt dat wij een specifieke verzekering op een tweetal cruciale (Italiaanse) leveranciers hadden afgesloten voor wanneer deze niet aan ons konden leveren; een vette jaarlijkse premie. COVID brak uit en hun bedrijven werden door de Italiaanse overheid op slot gedaan. Wij geen cruciale spullen en dus ook onze productie lag stil. Geen schade-uitkering, want COVID was een niet te voorziene calamiteit.
Maar lieve hemel, dat is toch niet aan de orde? Het gaat erom dat wij niet beleverd kunnen worden met specifieke materialen en dat daardoor onze productie stil is gevallen. Wat kan mij de reden schelen? Ik heb toch het niet-kunnen-leveren verzekerd? Vergeet het maar! Feitelijk ben je nergens voor verzekerd. Je bent alleen verzekerd van een jaarlijks terugkerende premienota.

Premieverhoging

Mocht je toch een schade hebben die wordt vergoed door je verzekeraar, wees dan niet verrast dat de te betalen premie het volgende jaar stevig is gestegen. Omdat je een schade hebt gehad. Afgezien van een aansprakelijkheidsverzekering bij een (motor)voertuig, waarbij je een no-claimkorting kunt “verdienen”, is er geen no-claimkorting bij andere verzekeringen. En dan toch een premieverhoging?

Merkwaardig, want je hebt jarenlang premie betaald, en volgens het oorspronkelijke verzekeringsprincipe van gedeelde risico’s, zijn de schade-uitkeringen op basis van risico-inschatting meegenomen in de te betalen premies. Jouw premie en de premies die door anderen worden betaald. Je betaalt dus gewoon 2x.

Financieel gezond

Niet zo gek dat het zo goed gaat met verzekeringsmaatschappijen. De bovenmatig betaalde premie vloeit niet terug naar de verzekerden, maar vloeit richting het bestuur en de aandeelhouders. Maar ja, het is natuurlijk een hele verantwoordelijkheid, leiding geven aan een verzekeringsmaatschappij.

Ik kan u verzekeren dat niemand bij zijn geboorte kans maakt op een verzekeringsgen. Dus om over een buitensporig talent te moeten beschikken om CEO te kunnen worden van een verzekeringsmaatschappij is niet aan de orde. Het helpt enorm als je over de juiste motivatie, conceptueel denkniveau, politieke vaardigheden en een gebrek aan een moreel kompas beschikt, maar als het gaat over het vakgebied “verzekeren”, is dat door iedere HBO-er in een cursus van een paar maanden te leren.
De financiële gezondheid van de verzekeringsmaatschappij straalt gelukkig ook af over het bestuur en de aandeelhouders. Het merkwaardige is echter, dat ze overtuigd zijn dat ze hun inkomen “verdienen”.

Terug naar “normaal”

Mag ik pleiten voor het oprichten van verzekeringsmaatschappijen die zonder winstoogmerk opereren? (Als goede start zou ik geen bezwaar hebben om een paar grote commerciële verzekeraars te onteigenen, dan vloeit er nog iets terug van wat door graaigedrag bij elkaar is geharkt.) Gewoon, de ouderwetse “onderlinge”, waar we met elkaar en voor elkaar zorgen? Dat wil niet zeggen dat er niets “extra’s” nodig is. Natuurlijk moet zo’n organisatie worden gerund en natuurlijk moet er ruimte zijn voor innovatie. Maar dan kunnen de verzekerden, de leden met elkaar bepalen wat zij goed vinden voor nu en voor hun kinderen en kleinkinderen. Zo’n Onderlinge waarvoor ik nu met plezier een opdracht aan het vervullen ben.